Tục ngữ nước ta có câu “Áo cứ tràng, làngcứ xã” (dị bạn dạng “Áo cứ tràng, làng cứ lý trưởng”). Tuy nhiên, “Từ điển thành ngữ và tục ngữ Việt Nam” (GSNguyễn Lân) lại giới thiệu một dị bản lạ: “Áo cứ chàng, thôn cứ xã”, với giải thích: “Nói tính dựa dẫm của người bầy bà, tương tự như tính dựa dẫm của người dântrong làng xóm, không khám phá vai trò quản lý của mình”.
Từđiển từ với ngữ Việt Nam” (biên biên soạn sau “Từ điển thành ngữ cùng tục ngữ Việt Nam” hơn 10 năm), GS Nguyễn lân giữnguyên biện pháp hiểu: “áo cứ chàng, xóm cứ xã • ng. Chê người dân có tính ỷ lại, không biếttự bản thân lo việc cho mình Chị tadạo này thì áo cứ chàng, thôn cứ xã, chẳng mong muốn làm ăn uống gì”.

Bạn đang xem: Vạt áo là chỗ nào


Cách giảng của GS Nguyễn lạm vấp đề xuất sựphản bác của nhiều nhà nghiên cứu, biên soạn từ điển và ngữ điệu học:

Đầu tiên, Huệ Thiên(An Chi) đề nghị thốt lên:“Thật là chuyện quá đỗi bất ngờ khi mà lại mộtquyển từ điển lại rất có thể viết sai chính tả với giảng không nên nghĩa đến thế; hìnhthức đúng mực của câu đang xét là “Áo cứ TRÀNG, xóm cứ xã”.(Tại saomột số thành ngữ tục ngữ lại khó hiểu– Huệ Thiên).TrongbàiĐọc lướt “Từ điển từ và ngữ Việt Nam” của Nguyễn Lân,AnChi một lần tiếp nữa cho rằng“Tràng làvạt trước của áo lâu năm vàđây làmột cách hiểuhoàn toàn đúngvới cấu trúccú pháp - ngữ nghĩa của câu tục ngữ vẫn xét”.


Tiếp theo, vào “Từ điển tụcngữ Việt”,Nhà ngữ học tập Nguyễn Đức Dương, lại căn cứ vào kết quả nghiên cứu vớt của An chi vàmột mặt mang đến rằng: GS Nguyễn lấn “tracứu không kỹ nghĩa tự vựng của tràng vào câu Áo cứ tràng, làng cứ xã”, bắt buộc “đã tiến công đồng nó với đấng mày râu và đinh ninh rằngchàng này cũng chính là từ được “phụ nàng hay dùng để gọi ông xã hoặc tín đồ yêucòn trẻ”; mặt kháckhẳng định “tràng là một trong những từ cổ dùng để chỉ dòng vạt trướccủa chiếc áo dài”, cùng câu châm ngôn được hiểu: “Áo thì nên cần lấy tràng làm chỗ dựa (khi giảm may) làng thì nên lấy lý trưởnglàm điểm tựa (khi tiếp xúc, bình phẩm)”. <1>
Cùng cách nhìn “tràng” tức là “vạt áo”, còncó những nhà ngôn ngữ học cùng từ điển học khác:
- ThS Đỗ Thị Thu Hương, GS.TS. Nguyễn ĐứcTồn (bài “Truy tìm nguồn gốc của một sốthành ngữ thuần Việt có nhiều cách giải thích”) viết: “cóthể xác minh tràng tức thị "cái vạt áo". Áo cứ tràng làng cứ xã tứclà "áo hãy phụ thuộc vạt trước mà bình phẩm, tấn công giá, còn xã thì cứ dựavào xã trưởng mà xét đoán hoặc giảm đặt công việc".<2>.
-Nhóm biên soạn Vũ Dung
(Từđiển thành ngữ với tục ngữ Việt Nam”): “tràng:tràng áo, tức vạt áo. Ngđ: ý muốn tìm ai thì cứ túm mang vạt áo, mong mỏi lệnh cholàng thì cứ phụ thuộc xã trưởng”.
- “Từđiển tiếng Việt
” (Ban soạn chuyên từ bỏ điển New Era): “Phải biết phụ thuộc vào người tiên phong để giải quyếtcông việc, ví như mong muốn tìm ai thì cứ túm rước vạt áo, hy vọng lệnh mang lại làng thì cứdựa vào xã trưởng”.
Có thể xác minh ngay: An Chi, Nguyễn Đức Dươngvà đội Vũ Dung đã đúng lúc lựa chọn TRÀNG chứ không hẳn CHÀNG.GS Nguyễn Lân đang sai,khi nhầm lẫn “tràng” (một thành phần củachiếc áo) thành “chàng” (người chồng).Có lẽ ông suy diễn: vấn đề giặt giũ, vá may đáng ra thiếu nữ phải đảm đương, đằngnày “ỷ lại”, “cứ” (để cho) “chàng” (chồng)phải làm, (nên điện thoại tư vấn “áo cứ chàng”);còn công việc của làng, thì fan dân “cứ”(“ỷ lại”) ck trưởng (nên hotline “cứ xã”) chăng?<3>
Tuy nhiên, liệu An Chi, Nguyễn Đức Dương, nhómVũ Dung cùng nhiều người sáng tác khác đã đúng lúc cho rằng TRÀNG vào câu châm ngôn là cáivạt trướccủa cái áo dài
? Theo tôi, sinh sống ý trang bị hai, các nhà khảo cứu, biên soạnđã thay dòng sai này bởi cái lầm khác.Vì:
- Vế đầu câu phương ngôn không nói về kinhnghiệm may áo. Vả lại, nếu đề xuất lấy một bộ phận nào đó của áo làm “chỗ dựa khi cắt may”, thì đó là cái “cầuvai” (và cổ áo), chứ không phải “vạt áo”. Vai, phần cổ áo làm cữ cho thân áo. Giả dụ áo bé vai, bé cổ thì mặc ko nổi, trong lúc “vạt áo” dài hay ngắn chút đỉnh cũng ko sao. Mặtkhác, vế thứ hai cũng ko đúc kết tay nghề “lấy lý trưởng làm chỗ tựa (khi tiếp xúc, bình phẩm)”, vị mỹ tụcthuần phong của thôn xã đâu tập trung cả vào ông lý trưởng?
- Với nhóm Vũ Dung, nếu phát âm “muốn tra cứu ai thì cứ túm đem vạt áo”, thìphải nói “người cứ tràng” (người thì cứ “vạt áo” mà lại túm), chứ chưa phải “áo cứtràng”. Vả lại, còn đã đi “tìm ai”đó, làm sao lại túm được “vạt áo” củangười ấy? Đó là chưa kể đến chuyện, nếu đề xuất khống chế một ai đó, bạn ta túmcổ áo, chứ không túm vạt áo.
Vậy, “tràng” trong “Áo cứ tràng, xóm cứxã” là gì? Theo bọn chúng tôi, “tràng”(gọi tắt của “tràng vạt” - ngôi trường vạt)cũng tất cả một nghĩa là “vạt áo dài”, cơ mà trong câu tục ngữnày, “tràng” lại có nghĩa là cái “cổ áo”, chứ chưa phải "vạt trước của áo dài" như An Chi, Nguyễn Đức Dương cùng Nhóm Vũ Dung khẳng định.“Từ điển AN phái mạnh - LUSITAN - LATINH”,A.de Rhodes mang đến biết: “Tlàng áo: phần trên dòng áo che cổ.” (“Tlàng” là cáchphát âm xưa của “tràng” , Hán = “lĩnh” 領).
-“KhangHy trường đoản cú điển”: “lĩnh 領 – chiếc cổ; chiếc để bít trùm ngơi nghỉ cổ; cũng chỉbộ phận thống lĩnh đối với chiếc áo, là chiếc đầu mối vậy.” .
- “TừNguyên
”: “lĩnh: tên thường gọi chung cáicổ, bao gồm cả đằng trước và đằng sau; phần bít cổ của loại áo điện thoại tư vấn là lĩnh. lĩnh tụ: vắt nắm một chiếc áo, tất đề xuất cầm ở cỗ phậncổ áo cùng tay áo, buộc phải lấy “lãnh” với “tụ” (cổ áo cùng tay áo) để ví với người có khảnăng cụ đầu, dẫn dắt những người dân dưới quyền.” 領袖: 衣之提挈必在領袖. 故以喻人之能提挈其下者>.
- “TừHải
”: “lĩnh: phần bít cổ của chiếcáo. Lĩnh tụ: Áo có phần tử cổ (lĩnh) cùng tay áo (tụ), là chỗ để cầm, xốc áo, đề xuất gọingười có công dụng lãnh đạo, dẫn dắt những người khác là “lĩnh tụ” .
- “HánViệt từ bỏ điển
” (Đào Duy Anh): “lãnh領 - cái cổ - phần cổ áo - một cái áo - Thống suấtcả…”; “Lãnh tụ - cổ áo và tay áo. Lúc cổi áo tất trước cố cổ áo và tay áo - Ngb. Người có tài xuất chúng làm thủ-lãnhcho nhân-chúng”.
-“Hán Việt tự điển
” (Thiều Chửu): “lĩnh 領. ① dòng cổ...② mẫu cổ áo, một cái áo cũng hotline là tốt nhất lĩnh 一 領. Xóc áo thì cần cầm cổ, cầm tay thì áo mớisóng, chính vì như thế nên fan nào quản ngại lí một cỗ phận, một đội gọi là lĩnh tụ 領袖 (đầu sỏ)”.
*
Với những các loại áo dài như thế này, thì vị trícủa cái cổ áo càng trở nên đặc biệt khi giũ cái áo mang đến phẳngẢnh: ST

Như vậy, vì chưng chỉ thành phần “thống lĩnh” củacái áo, cần chữ “lĩnh” 領(cổ áo) biến đổi yếu tố cấu trúc từ “lãnh tụ” 領袖 (lãnh đạo, vắt đầu một tổ người). Cùng với ýnghĩa đó, “lĩnh” (cổ áo) trái rất phù hợp để trở thành hai bạn tương xứng cùng với “xã”(xã trưởng). Vấn đề đưa ra là tục ngữ nói “cứtràng”, đâu nói “cứ lĩnh”? những cuốntừ điển dưới đây sẽ mang lại ta biết, “lĩnh” 領 đó là “tràng” (cổ áo):
- “NgũThiên Tự” (Đoàn Trung Còn, bản Hán - Việt - Pháp) chú rõ hơn: “領- lãnh (lĩnh) - tràng (cổ áo) - Col”.
- “ViệtNam từ bỏ điển
” (Hội Khai Trí Tiến Đức): “領 - lĩnh. Tràng áo (không sử dụng một mình).Lĩnh tụ 領 袖 tràng áo và tay áo. Chỉ sử dụng nghĩa bóng đểnói người đứng đầu một đảng- phái: Lĩnh-tụđảng thôn hội”.
Như vậy, nghĩa đen câu phương ngôn được hiểunhư sau: “tràng” (cổ áo) là bộ phận đầu mối của chiếc áo, giữ địa điểm thống lĩnh đốivới cả mẫu áo; “xã” (xã trưởng) là cấp cai quản cao nhất của làng. Mong “xóc” (cầm,túm) để giũ cho cái áo dài trở yêu cầu “sóng” (phẳng), cứ thay lấy phần cổ áo là gọngàng nhất; cũng giống như việc làng mạc (phu phen, tạp dịch…) chỉ cần nắm được bạn đứngđầu “xã” (xã trưởng), tức khắc các bước sẽ được tiến hành đến từng người dân.Đó là những nguyên lý không thể khác được. (Có câu “Đục đến chạm, thì va đến khăng, Đòn tiến công lý trưởng thì văng cả làng”là vậy).
Vì “tràng” <“cổ áo”>, bị hiểu lầm thành “tràng”<“vạt áo”>, nên những soạn giả bắt đầu đưa ra giải pháp hiểu nghĩa black mơ hồ nước “Áo thì nên lấy tràng làm chỗ tựa (khi cắtmay)”; “Muốntìm ai thì cứ túm rước vạt áo”. Riêng bên ngữ học Nguyễn Đức Dương, vì hiểusai nghĩa của chữ “tràng”, dẫn đến hiểu sai nghĩa đen, cuối cùng, hiểusai toàn bộ nội dung câu tục ngữ (bởi không có chuyện tay nghề “cắt may” giỏi “tiếp xúc, bìnhphẩm” gì làm việc đây).
Như vậy, chỉ lúc trả lại nghĩa thực sự củachữ “tràng” trong câu tục ngữ, họ mới thấy hết sự sâu sắc, đúng mực và dòng hay cáiđẹp trong biện pháp ví von, so sánh của dân gian. “Áo cứ tràng, làng cứ xã”, đó là kinh nghiệm cai quản làng làng mạc thờiphong kiến, theo nguyên lý qui trách nhiệm cho những người đứng đầu. Nguyên tắc, tay nghề này mang lại nay vẫn còn đó nguyên giá chỉ trị.
1-Nhà ngữ học Nguyễn ĐứcDương nhiều lần công bố phê phán phương pháp hiểu của GS Nguyễn lấn và chuyển ra bí quyết giải thích đồng hóa của mình. Bài bác “Giới 8X, 9X với di tích tục ngữ
” (báoLao Động-2013), sau khoản thời gian trích dẫn GS Nguyễn Lân, ông viết: “Áo cứ tràng; buôn bản cứ làng mạc = (Tràng: Vạt trướccủa dòng áo nhiều năm thời xưa; xã: lý trưởng) cùng với áo thì nên lấy tràng làm chỗ dựa(mà cắt may/bình phẩm); với làng thì hãy lấy lý trưởng làm điểm tựa (mà bình phẩm/đánhgiá)”.
Bài “Sao không dạy tục ngữ cho học viên tiểu học?
” (Nguyễn Đức Dương-Tạp chí Ngôn ngữ/4/2008)viết: “Cuốn từ điển thành ngữ và tục ngữViệt phái mạnh vừa dẫn (tức từ bỏ điển của GS Nguyễn Lân-HTC) vẫn chép lộn TRÀNG trongcâu Áo cứ TRÀNG; thôn cứ buôn bản thành CHÀNG, rồi diễn giải: “Nói tính dựa dẫm của ngườiđàn bà, cũng tương tự tính dựa dẫm của người dân trong xã xóm, không tìm ra vaitrò quản lý của mình" (tr. 10). Thực ra, TRÀNG là 1 trong từ cổchỉ loại vạt trước của chiếc áo lâu năm (thời xưa), như tự điển tiếng Việt (của ViệnNgôn ngữ học) đã thu thập và giảng nghĩa rất phân minh. Vày thế, trên đây không phảilà lời chê trách thói ỷ lại, nhưng là lời kể nhở người đời sau nên dựa vào cáigì lúc định giảm may/bình phẩm về áo quần, tương tự như nên phụ thuộc vào ai khi đề xuất xétđoán/bình phẩm về dân tình sinh sống tại làng xã”.
2-Bài “Truy tìm xuất phát của một số trong những thành ngữ thuần Việt có rất nhiều cách giảithích
” (ThS Đỗ Thị Thu Hương-GS.TS. Nguyễn Đức Tồn-Tạp chí Ngôn Ngữ,9/2012): “Thực ra, TRÀNG là 1 trong những từ cổ chỉcái vạt trước của chiếc áo dài (thời xưa), như từ bỏ điển giờ đồng hồ Việt (của ViệnNgôn ngữ học) đã thu thập và giải nghĩa rất phân minh. Bởi thế, trên đây không phảilà lời chê trách thói ỷ lại, mà lại là lời kể nhở tín đồ đời sau nên phụ thuộc vào cáigì khi định giảm may/bình phẩm về áo quần, cũng tương tự nên nhờ vào ai khi nên xétđoán/bình phẩm về dân tình sống tại làng xã.
Khi giảng nghĩa thành ngữ này, từ điển Thành ngữ, châm ngôn ViệtNam của Vũ Dung, Vũ Thúy Anh, Vũ quang đãng Hào đã ghi chú tràng: tràng áo, tức vạtáo; xã: làng mạc trưởng, tín đồ đứng đầu xã. Nghĩa đen của thành ngữ này là: ao ước tìmai thì cứ túm lấy vạt áo, ước ao lệnh đến làng thì cứ phụ thuộc vào xã trưởng cùng nghĩabóng là phụ thuộc vào người đầu trò để giải quyết công việc.
Để tìm kiếm hiểu chắc chắn là hơn, chúng tôi đã tra tự điển từ bỏ Việt cổ củaNguyễn Ngọc San thì thấy bao gồm chú giảng nghĩa của từ bỏ tràng như sau: tràng: vạt áo.Hộ lĩnh buộc che ngoại trừ tràng (Chỉ nam ngọc âm giải nghĩa) <16, 240>.
Trong ca dao cổ cũng có thể có câu:
Áo rách nát thì giữ đem tràng
Đủ đóng góp đủ góp với xã thì thôi
Từ điển An nam giới - nhân tình Đào Nha - La-tinh của A.de Rhodes cũng ghi tràngnghĩa là "cái cổ áo", nay được phát âm là vạt trước của cái áo dài.

Xem thêm: Cách Đọc Các Dấu / Tiếng Anh Là Gì, Dấu Câu Tiếng Anh Là Gì


Như vậy, rất có thể khẳng định tràng tức thị "cái vạtáo". Áo cứ tràng xã cứ xã có nghĩa là "áo hãy dựa vào vạt trước mà lại bìnhphẩm, tấn công giá, còn xóm thì cứ phụ thuộc vào xã trưởng nhưng mà xét đoán hoặc cắt đặt côngviệc". Từ đây suy ra nghĩa đặc trưng của thành ngữ này là phụ thuộc vào người đứngđầu để giải quyết và xử lý công việc”.
Ngoài cách hiểu không nên vềnghĩa đen của chữ “tràng” với hiểu không nên nghĩa bóng, ThS Đỗ Thị Thu Hương và GS.TS.Nguyễn Đức Tồn cũng không đúng vào lúc xếp câu tục ngữ “Áo cứ tràng, làng mạc cứ xã”vào thể một số loại “thành ngữ”. Mặt khác, câu "Áo rách phải giữ mang tràng", thì "tràng" tại chỗ này cũng là "cổ áo", chứ chưa phải "vạt áo" (chúng tôi sẽ có được bài riêng về câu tục ngữ này).3 - hoàn toàn có thể GS Nguyễn lấn đã địa thế căn cứ theo bản thu thập của Ôn Như Nguyễn Văn Ngọc vào "Tục ngữ phong dao
" (NXB Văn học-2017, theo bản in của mặc Lâm năm 1967) chép: "Áo cứ chàng, xóm cứ xã". Sách này chỉ sưu tầm, tập hợp chứ không hề giải thích. Bởi vậy, vào phần lời "tựa", Ôn Như Nguyễn Văn Ngọc đã để ý như sau:"Chúng tôi chỉ vụ thu thập, cho được nhiều câu, không rõ ràng thế làm sao là thành ngữ, tục ngữ, lý ngữ (...). Đối với các bước sưu tập bây giờ, thiết tưởng ta còn bắt buộc quý hồ đa trước rồi nhiên hậu mới gồm nơi khảo cứu mà quý hồ tinh được.Chúng tôi lại chỉ cốt xếp từng câu vào được một mục đã cho rằng đủ chớ không dám chú thích, bình luận giảng giải, nghĩa black hay nghĩa bóng".Đáng lẽ, với các bước của người biên soạn từ điển (không chỉ tập hợp, ngoài ra phải giải thích nội dung thành ngữ, tục ngữ), GS Nguyễn Lân bắt buộc tìm hiểu, suy nghĩ lại nhằm phát hiện tại ra dòng sai của tín đồ đi trước. Mặc dù nhiên, ông đã nỗ lực giải thích theo phong cách suy diễn, trọn vẹn thiếu căn cứ.